|
|
Onderwijsinnovatie en de samenwerking mediatheek en onderwijs / Rien Brouwers : lezing gehouden tijdens het “kijkje in de keuken van de Hogeschool Brabant” 20 februari 2002
Probleemgestuurd onderwijs
Bij de BE (Bedrijfs Economie) opleiding aan de Hogeschool Brabant is in 1994 PGO ingevoerd.
Bij PGO (Probleem Gestuurd Onderwijs) bepaalt de student zelf uit welk boek, uit welke (digitale) bron hij de informatie haalt. Dat had men zich vooraf niet goed gerealiseerd. De mediatheek werd nu een informatiebron voor de student. Voorheen was de rol van de mediatheek bij het onderwijs vrijblijvender. Docenten werden medeverantwoordelijk voor collectievorming, voordien waren zij niet of nauwelijks verantwoordelijk.
Mediatheek-onderwijs
De relatie onderwijs – mediatheek groeide langzaam. Men kreeg in de gaten: als wij in het onderwijs iets gaan doen, moeten we de mediatheek erbij betrekken!
Men betrok de mediatheek direct bij de ontwikkeling van lesblokken en bij het uitproberen van een elektronische leeromgeving. Gebruikmakend van elkaars expertise.
Het beeld dat een docent alles weet wat er aan informatie beschikbaar is, is losgelaten. Voor mediathecarissen op hun beurt, is het belangrijk te weten wat er in het onderwijs gebeurt.
De opdracht van de projectgroep mediatheek-onderwijs was:
· Bepalen ‘optimale’ samenstelling multi-disciplinair onderwijsontwikkelteam
· Onderzoek naar aard van en verhouding tussen benodigde deskundigheden
· Ontwikkelen van een onderwijsblok in een elektronische leeromgeving
Collectie
Dhr. Brouwers constateert dat docenten altijd voor zichzelf bestellen. Ook bij de Hogeschool Brabant zijn er kantoren vol privé-bibliotheekjes.
Maar, de docent is idealiter medeverantwoordelijk voor de collectie.
Er is nog steeds een verplichte boekenlijst, onder het mom: ‘Het zou verstandig zijn als je dit boek aanschaft’. Bij PGO wordt niet meer aangegeven welke pagina’s een student op een bepaald moment uit een boek nodig heeft.
De mediatheek biedt verdieping/verbreding aan wat een student zelf aan boeken bezit. Boekenlijst boeken zijn ook niet-uitleenbaar aanwezig in de mediatheek zodat de student zijn studieboeken thuis kan laten en toch over de informatie beschikken.
Met het idee “Laten we samen een project doen” zijn het hoofd opleiding BE en de hoofdmediathecaris naar de raad van bestuur gestapt..
Over het formuleren van projectdoelen is goed nagedacht:
· Onderwijs ontwikkelen op de beste manier
· Optimaal onderwijsproduct.
· Ervaring opdoen met samenwerking docenten en mediathecarissen.
· Zicht krijgen op benodigde deskundigheden t.b.v. onderwijsontwikkeling.
Deskundigheid deelnemers aan de projectgroep:
· Vakinhoudelijk (docenten)
· Onderwijskundig
· Informatiestructurerend en –bemiddelend
· ICT (met name digitale leeromgevingen)
De laatste twee deskundigheden kunnen bij uitstek geleverd worden door de mediatheek!
Structureren en toegankelijk maken
Voor een zo breed mogelijke toepassing, moest het onderwerp van de lessen geschikt zijn voor meerdere opleidingen dan alleen BE.
Het onderwerp werd logistiek. Hoe breng je als docent structuur in het totale vakgebied? Dit bleek door mediathecarissen goed gedaan te kunnen worden.
Structuren en toegankelijk maken daar zijn mediathecarissen goed in. Hierdoor kwamen docenten tot het besef dat de mediatheek meer levert dan een boek in de kast.
Informatiebronnen in kaart brengen en structuur aanbrengen kost veel meer tijd dan aanvankelijk ingeschat. Voor de mediatheek is het belangrijk te weten hoe het onderwijs in elkaar zit. Het verklaart nl. ook de vragen van de studenten.
Nu valt het docenten op dat de rubricering niet altijd even handig is. (Voorheen werd dat door gebrek aan mediatheek bezoek niet gemerkt.)
De projectgroep was als volgt samengesteld:
· hoofd opleiding BE
· 4 docenten
· onderwijskundige
· hoofdmediathecaris
· vakmediathecaris
· itc-deskundige van de mediatheek
Voorlopige conclusies vanuit het onderwijs:
De bijdrage van mediathecarissen wordt als zeer waardevol ervaren bij:
- Ontsluiten van informatiebronnen. Docenten kwamen vaak niet verder dan in uitgeverscatalogi een boek uitzoeken voor zichzelf en dat voorschrijven aan de student.
- Structureren van informatiebronnen: deze vaardigheden hebben niet alle docenten.
- Inrichting van een elektronische leeromgeving (ELO). Door de mediatheek is aangegeven wat onder welke knop in de elektronische leeromgeving zou moeten vallen. Als docenten de vrije keuze krijgen richt iedere docent de ELO weer anders in en dat ervaart de student als een ramp.
Voorlopige conclusies vanuit de mediatheek:
De ervaringen zijn heel positief:
- Er is een betere afstemming met de vraag vanuit het onderwijs. Nu wordt de mediatheek in een veel vroeger stadium bij de ontwikkeling van onderwijs betrokken.
- Het is mogelijk de diensten van de mediatheek beter te “verkopen”, met name aan de docent.
- De mediatheek weet dan al met welke vragen de studenten komen en kan de collectie daarop afstemmen en de mediatheekwebsite, kortom de collectie wordt actueler.
- Het werken in een multidisciplinair team werkt enthousiasmerend.
Vervolg van deze projecten?
1. Digitalisering van het onderwijs
2. Kennismagement
Onderwijs is kwetsbaar. Als een docent vertrekt is de kennis verloren. Dhr. Brouwers vindt de manier waarop consultancybureaus de kennis binnen de organisatie toegankelijk maken zeer geschikt voor toepassing in het onderwijs.
Met alle nieuwe opleidingen is bijv. een basisgedeelte voor 80% gelijk aan een soortgelijke opleiding. I.v.m. PGO wordt veel onderwijs zelf ontwikkeld. Dan moet het onderwijs idealiter niet door iedereen apart ontwikkeld worden.
Het groter aanbod van opleidingen brengt ook het gevaar voor versnippering met zich mee. Hoe weet men binnen een grote hogeschool welk lesonderdeel van een opleiding waar ontwikkeld wordt? En hoe voorkom je dat er werk dubbel gedaan wordt? Ook voor dat in kaart brengen, structureren en toegankelijk maken zijn mediathecarissen goed uitgerust. Waarschijnlijk wordt het bovenstaande ingediend als surfproject.
3. Van opleiding naar expertisecentrum:
De focus verschuift naar andere activiteiten. De opleiding bedient ook andere behoeften, bijv. bedrijven, men doet mee aan consultancy, externen kijken dan voor een deel mee bij PGO. Hoe je daar mee omgaat moet je over nadenken.
Dhr. Brouwers vertelde ook over een ander project: interactie docent en student:
Dat project beoogde:
. Het vergroten van de aantrekkelijkheid van het studielandschap door docenten tijdens spreekuren in het studielandschap te plaatsen.
. Beperken van verstoringen in het werkklimaat op de docentenkamers.
Bovendien zijn de docenten zo goed bereikbaar.
Verantwoordelijkheid informatieaanbod
De rol van de docent bij PGO is geen antwoord geven maar student in goede richting sturen.
In scholingstrajecten voor docenten worden zij voorbereid op hun nieuwe rol.
Eén van de aspecten die behandeld worden is: de docent gaat vooraf kijken in de mediatheek of er informatie is over zijn onderwerp en zorgt dat de informatie in de mediatheek komt en niet op zijn kamer.
Discussies die voorheen zowel bij docenten als bibliothecarissen afzonderlijk gevoerd werden, werden in dit project gezamenlijk gevoerd hetgeen door beide partijen als een verrijking ervaren werd.
Rollen
N.a.v. reacties van de aanwezigen kwam het gesprek op: welke docentrollen zijn er? In welke mate heb je alle rollen nodig?
· Zo zou je een begeleidende rol kunnen onderkennen, een docent die groepen, stages begeleidt.
· Of een docentenrol is onderwijsontwikkeling
· Vakbekwaamheid
· Werkcolleges begeleiden.
Hier zouden verschillende salarisschalen aan gekoppeld kunnen worden. Misschien wordt dit in de verre toekomst ingevoerd.
Competenties
Logischerwijs gaan dan ook de competenties van de mediathecarissen veranderen.
Tot slot benadrukt dhr. Brouwers voor de tweede maal dat ze (onderwijs en mediatheek) elkaar in de loop der jaren steeds beter zijn gaan kennen en de tijd rijp werd voor zo’n project.
Informatievaardigheden
De laatste notitie is: men gaat ook een module informatievaardigheden ontwikkelen voor studenten (en docenten).
 |
|
