|
|
Verslag themabijeenkomst NVB-HB 8 juni 2000
Het thema van de dag was:
"De toekomst van het elektronische tijdschrift in het HBO : hoe, waar en tegen welke prijs?"
We horen veel over elektronische tijdschriften of E-journals, maar in het HBO is het nog niet ingeburgerd. Een paar vragen:
Ligt dit aan de HBO-bibliotheken of zijn er andere oorzaken?
Hebben wij als HBO-bibliotheken iets aan de ervaringen van de universiteitsbibliotheken?
Kunnen wij als HBO-bibliotheken zelf iets doen, kunnen we iets samendoen, hoeveel gaat het ons kosten?
Door middel van 2 lezingen en 2 productpresentaties kregen we antwoord op deze vragen.
De heer Kees Konings is clustermanager informatieproducten bij de TU Delft en heeft vanuit deze functie veel te maken met elektronische tijdschriften. De TUD heeft een ruim aanbod van elektronische abonnementen en reeds enige tijd ervaring met het werken er mee.
Hij onderscheidde 3 groepen:
Klanten
De elektronische tijdschriften vallen allemaal onder de categorie wetenschappelijke tijdschriften en de belangrijkste klanten in deze zijn dus de onderzoekers.
Op de TU Delft worden ook veel vaktijdschriften gebruikt, maar deze zijn nog niet of nauwelijks elektronisch verkrijgbaar. (In het HBO hebben wij juist vaktijdschriften en dan bij voorkeur de Nederlandstalige tijdschriften)
Voor deze onderzoekers zijn de elektronische tijdschriften zeer toegankelijk. Het gevolg hiervan is dat klanten eerder en directer klagen over het (te) laat verschijnen van tijdschriftnummers, omdat ze alle tijdschriften snel op hun bureau/ PC hebben en zo direct per mail kunnen reageren . Dit verhoogt het contact tussen onderzoeker en bibliotheek en dit vraagt een andere houding dan voorheen.
Voor klanten is het belangrijk dat het elektronische tijdschriftenbestand geïntegreerd met de andere aanwezige informatie wordt aangeboden, dus niet als apart Tijdschriftenbestand.
Opmerking: Uitgevers hebben nogal eens de neiging tijdschriften eerst gratis aan te bieden om klanten/ onderzoekers lekker te maken. Als bibliotheek is het soms verstandig zoiets niet aan te bieden als je op voorhand eigenlijk weet dat een echt abonnement er toch niet inzit.
Het kan anders het blij-maken-met-een-dode-mus-effect hebben.
Backoffice
In de toekomst zal je waarschijnlijk voor de elektronische uitgave gaan betalen + een extra opslag als je ook de papieren uitgave wilt ontvangen. De schatting is dat dit zo ongeveer 20 a 30 % meer kost dan vroeger. De papieren uitgave heeft meestal een bewaarfunctie. Het is op dit moment nog niet duidelijk hoe lang elektronische tijdschriften online blijven.
Een voordeel van de elektronische versie van een tijdschrift is dat er geen dubbele abonnementen meer nodig zijn voor de diverse vakgroepen of afdelingen.
De administratieve procedures om ontvangst van papieren tijdschriften bij te houden is anders dan bij elektronische tijdschriften. De vraag is of het eigenlijk wel mogelijk is om dit goed bij te houden op dit moment. Als je 1000 elektronische abonnementen hebt is het niet te doen om elke dag de online tijdschriften te screenen op nieuwe nummers en te zien wat er ontbreekt. De klachten vormen nu eigenlijk deze check en daarom zal er snel op deze klachten gereageerd moeten worden.
Het garanderen van kwaliteit en betrouwbaarheid was met de papieren uitgaven duidelijk. Voor de nieuwe elektronische tijdschriften is dit lastiger. Het is nog niet helemaal duidelijk hoe zich dit zal ontwikkelen.
Hoe het zit met archivering van elektronische producten zal de tijd moeten leren. Hoe lang blijft een tijdschrift online of digitaal beschikbaar? Wat is de houdbaarheid ervan? Hoe zit het met het copyright?
Aanbieders
Veel licenties van bulkcontracten lopen via consortia. Dit scheelt geld, maar voor de flexibiliteit van de eigen collectievorming is het niet praktisch. Je moet je houden aan standaardafspraken over hoeveelheid tijdschriften, de duur van de abonnementen etc.
De ene aanbieder zorgt wel voor managementinformatie, de ander niet of nauwelijks. Het is belangrijk dit soort afspraken in de contracten mee te nemen.
De heer Fred Wiltenburg hield een lezing vanuit zijn werk als Country Manager Nederland voor Swets Blackwell. De heer René Steunenberg demonstreerde namens Ebsco Information Services digitale tijdschriften.
Deze 2 bedrijven hebben de rol van intermediair (of agent) tussen aanbieders van elektronische tijdschriften, de uitgevers, en ontvangers van elektronische tijdschriften, universiteiten en bedrijven etc.
Zij verzorgen, ieder voor hun eigen klanten natuurlijk, de interface waarmee je op eenduidige wijze in al die verschillende elektronische producten kunt zoeken.
Ook proberen ze een brug te vormen tussen de klant en de aanbieder om de producten op elkaar af te stemmen.
Fred Wiltenburg sprak de volgende verwachtingen uit:
Artikelen worden niet meer per tijdschrift maar op subject- of artikelniveau aangeboden en
daardoor gaan de tijdschriften wellicht op den duur geheel verdwijnen. Het gaat de onderzoeker immers om de artikelen.
De vraag is echter hoe het dan met de certificatie zal gaan, met andere woorden hoe weten we dan hoe het met de kwaliteit en betrouwbaarheid van een artikel staat. De naam en daarbij behorende reputatie van een tijdschrift zorgt hier nu nog voor.
Een andere trend zou kunnen zijn dat alles portable wordt. Internet wordt al draagbaar aangeboden.
Pay per view, dus alleen die artikelen betalen die je helemaal leest.
Uitgevers zullen zich directer tot de eindgebruiker gaan richten met hun reclame-aanbiedingen via mail en internet.
Om met dit soort elektronische producten te werken en aan klanten aan te bieden is het hebben van enige technische kennis een pré.
Op de vraag wat deze agenten voor de HBO-studenten als doelgroep doen kwam het antwoord dat ze hier momenteel eigenlijk niet veel te bieden hebben. Verreweg de meeste tijdschriften zijn wetenschappelijk en alles is Engelstalig. De uitgever richt zich waarschijnlijk ook niet snel op het commercieel onaantrekkelijke Nederlandse taalgebied, zo vermeldden de heren.
Zij vroegen zich daarbij af wat de HBO-bibliotheken hier voor over zouden hebben. Op deze vraag werd het stil. Slechts een enkeling waagde zich aan een bedrag.
Mevrouw José Frijns, hoofd documentleverantie bij het NIWI, gaf het HBO een aantal adviezen mee:
Maak gebruik van de ervaringen die het Samenwerkingsverband Universiteitbibliotheken, Koninklijke Bibliotheek en Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (UKB) nu opdoet zowel in het gebruikmaken van elektronische tijdschriften als het onderhandelen met uitgevers en agenten. Aansluiten bij UKB in deze leek haar voor HBO-bibliotheken niet zinvol.
HBO-bibliotheken moeten meer gaan samenwerken en hun wensen en krachten bundelen
en lobbyen bij de Adviesraad voor Cultuur om subsidies te krijgen
en ontwikkelingen consortium Hoger Onderwijs goed volgen
Als de bibliotheek overgaat op online tijdschriften neem het dan op binnen de bestaande structuur en niet als aparte tijdschriftbestanden die één voor één bevraagd moeten worden. Het gebruik en rendement is dan minimaal.
De dag werd afgesloten met een forumdiscussie
Mw. Roggema leidt de forumdiscussie in door het geven van een samenvatting:
1) ontsluit electronische tijdschriften in de bestaande structuur;
2) doe iets aan samenwerking;
3) ontwikkel een sterke lobby (naar de Raad voor Cultuur).
Een drietal problemen zijn vandaag genoemd:
1) in de backoffice - bij het administreren en het ontlenen van meetgegevens voor de kwaliteitsbepaling;
2) de rol, positie van de bibliothecaris op de werkplek. Afhankelijkheid van een College van Bestuur, wie treedt in contact met tijdschriftagenten;
3) de rol van de bibliothecaris ten opzicht van studenten.
Al in het begin van de discussie gaat het over geld. Vanuit een hogeschoolbibliotheek geredeneerd: hoe kunnen uitgevers ons financieel tegemoetkomen? Abonnementen op electronische tijdschriften zijn vermoedelijk erg duur.
Dhr. Wiltenburg vraagt waarom bibliotheken consortia vormen. Voor korting? Die is zeer klein. Het is wel mogelijk dat een consortium meer dienstverlening voor zichzelf kunnen regelen. In dit kader vermeldt dhr. Steunenberg dat Ebsco geen extra prijs berekent voor Ebsco-online.
Dhr. Konings buigt zich over de vraag: hoe kun je je positie versterken in het onderwijsprogramma? Bijv. in het eerste jaar de doelgroep gratis helpen, daarna een financiele vergoeding in rekening brengen.
Er wordt gesteld dat hogescholen niks hebben aan het produkt dat nu op de markt komt (wetenschappelijke tijdschriften). Er zijn nog geen electronische vaktijdschriften. Misschien kan dat toch bereikt worden door er een project van te maken bij Surf?
Er wordt nu nog maar drie jaar serieus met full-text electronische tijdschriften gewerkt. Een inventarisatie onder de aanwezigen: hoeveel hogeschoolbibliotheken bieden digitale tijdschriften aan? Twee reacties: Hogeschool van Amsterdam en Haagse Hogeschool.
Maar moeten de hogeschoolbibliotheken er dan nu al in duiken? Immers, deze nieuwe discipline van amper 3 jaar oud kent een aanbod dat meer op wetenschappelijk niveau ligt dan op het niveau van het hoger beroepsonderwijs.
We zouden kunnen uitwisselen welke projecten waar ontplooid worden. Misschien kan een deel van het budget verschuiven van papieren naar electronische tijdschriften?
Heeft de hogeschoolbibliotheek geld over voor electronische tijdschriften? Mediathecarissen misschien wel, een College van Bestuur vermoedelijk niet.
Er wordt gesteld dat we ons nu in een overgangsfase bevinden. Nu kan nog gespeeld worden met electronische tijdschriften als proef, de toekomstige situatie wordt electronische-tijdschriten-only.
Een voorwaarde voor succesvol gebruik is integratie in het gebruikte ontsluitingssysteem van de bibliotheek.
Op een electronisch tijdschrift komt maximaal 20 procent toeslag t.o.v. de papieren uitgave.
Er wordt gevraagd of het NIWI IBL-aanvragen mag leveren uit electronische tijdschriften. Omdat daarover een speciale afspraak is gemaakt met de leverancier, mag het NIWI wel leveren aan het UKB en Hogeschoolbibliotheken maar niet aan bedrijven. Dezen worden geacht zelf een abonnement te nemen op een electronisch tijdschrift.
Samenvattend kan gesteld worden dat de deelnemers zich deze dag hebben kunnen orienteren op de stand van zaken rond electronische tijdschriften.
Wij hebben nog geen antwoord gevonden op de vraag welke prijs de hogeschoolbibliotheek hiervoor betaalt.
 |
|
