FIFTH EUROPEAN CONFERENCE OF MEDICAL AND HEALTH LIBRARIES IN COIMBRA 18-21 SEPTEMBER 1996: een persoonlijke impressie.
Anita Verhoeven, vakreferent Geneeskunde Universiteitsbibliotheek Groningen
Deze tweejaarlijkse conferentie werd voor de vijfde maal gehouden, dit keer in Coimbra, Portugal. Het thema was: Health information management: which strategies? De eerste conferentie na de oprichting was in Brussel, en de 2de, 3de en 4de zitting waren in respectievelijk Frankrijk, Italie en Noorwegen. Het idee en de organisatievorm is overgenomen van de Medical Library Association in de Verenigde Staten.
Er is ook zeker behoefte aan, gezien het aantal deelnemers: zo'n 500 medewerkers van (bio)medische bibliotheken en informatiecentra van gezondheidszorginstellingen uit vele landen van Europa, maar ook uit Brazilie, de Verenigde Staten en Zuid-Afrika. De lokatie was het nieuwe ziekenhuiscongrescentrum in het noorden van de stad. Het ziekenhuis heeft 1700 bedden, er werken 1000 artsen en het is een van de grootste ziekenhuizen van het land.
De driedaagse conferentie werd voorafgegaan door twee dagen met nascholingscursussen. Ik had gekozen voor een workshop over "Critical appraisal skills: making sense of evidence about clinical effectiveness", gegeven door de medewerkers van het CASP project (Critical Appraisal Skills Programme) uit Oxford. Het doel van dit programma is het leren beoordelen van wetenschappelijke artikelen. Dit is een onderdeel van het evidence-based werken, dat bestaat uit:
In deze workshop lazen we als groep een artikel uit de Lancet over de effectiviteit van hulpmiddelen bij het stoppen met roken. We beoordeelden de betrouwbaarheid, de relevantie en de resultaten van deze meta-analyse. Enkele (statistische) begrippen, zoals bias, betrouwbaarheidsinterval, number needed to threat, odds ratio, cohort study, en randomized controlled trial werden uitgelegd. Onze conclusie was dat zelfs artikelen uit de Lancet niet ondubbelzinnig waren, en de resultaten niet altijd even betrouwbaar, ook al liepen de meningen hierover nogal uiteen.
In Engeland loopt de eerstelijnsgezondheidszorg voorop wat betreft het evidence-based handelen. De huisartsen hebben enkele jaren geleden geld (en macht) gekregen, toen het fund-holding is ingevoerd. De helft van de Engelse huisartsen heeft hiervoor gekozen, zodat zij nu zelf zorg kunnen inkopen met overheidsgeld. Zij bepalen welke zorg hun patienten ontvangen, en niet de specialisten. Hierdoor is belangstelling gegroeid voor evidence- based handelen: welke therapieen zijn het meest effectief?
Ook in Nederland loopt de eerstelijn voorop: al enkele jaren worden deze vaardigheden aan huisartsen (in opleiding) geleerd door middel van cursussen "Kritisch Lezen" van het Nederlands Huisartsen Genootschap (Kritisch lezen van artikelen; een leidraad om de waarde van onderzoeksartikelen te bepalen. Utrecht: Commissie Wetenschappelijk Onderzoek Nederlands Huisartsen Genootschap, 1996, derde druk).
De plenaire lezingen werden gegeven door o.a. Lois Ann Colaianni, USA ("Professional development: a health information management strategy - keeping up-to-date on changes in resources"), Manuela Prates, Portugal ("Information teaching: beyond curriculum into life-long learning") en Celia Za her, Brazilie ("Highlights of health sciences information in America, Latina, and Caribbean").
Het congresprogramma bevatte ook een sessie over "Evidence-based medicine", met lezingen van Jenni Tsafrin, Israel ("Who needs evidence-based health care?"), Richard Faraino, USA ("Support for evidence-based medicine: a collaborative teaching effort of information professionals and clinicians"), en Judith Palmer, UK ("Where is the evidence? Teaching health professionals how to find the evidence"). Zij bespraken hoe het onderwijs in evidence-based medicine aan artsen en studenten aan hun universiteit was georganiseerd. Zo wordt in New York op verschillende niveaus drie uur college gegeven over evidence based medicine:
Krijgen onze Nederlandse studenten onderwijs in deze vaardigheden?
De sessie over "Information skills for problem-based learning" sloot aan bij die van evidence-based medicine. De lezingen waren van Valerie Ferguson uit Manchester ("The development of information retrieval skills for problem-based learning by preclinical medical and dental students at Manchester University 1994-1996"), en Hilary Lombard uit Bloemfontein, Zuid Afrika ("Information skills in the curriculum"). Problem-based learning is wat wij in Nederland kennen als "probleem gestuurd onderwijs". De laatste 20 jaar wordt dit type onderwijs over de hele wereld ingevoerd in medische curricula. De kerngedachte is dat door de snel ontwikkelende geneeskunde alleen feiten leren niet voldoende is, maar dat life long learning skills ontwikkeld moeten worden. Studenten moeten in kleine groepjes veel samenwerken en zich zo medische kennis eigen maken rondom een case, bv een patient. De nadruk ligt op het opsporen, verkrijgen en gebruiken van informatie. De medische bibliotheken in Manchester en Bloemfontein werden ingeschakeld om cursussen "informatie vaardigheden" te geven, die een belangrijk onderdeel vormden van het medisch curriculum. Zo worden in Manchester vijf onderdelen aangeboden: een rondleiding, basisvaardigheden literatuurzoeken en OPC gebruik, een Medline cursus en het gebruik van personal software, critical appraisal skills, en scientific writing. Dit had grote gevolgen voor de bibliotheek, namelijk op:
Tijdens de sessie "Professional education and development" vertelde Donna Flake uit de USA een persoonlijk verhaal geillustreerd met dia's ("An international job exchange: an experience which can chan- ge your life"). Zij is voorzitter van de Exchange Committee of the International Cooperation Section van de MLA, en beheert een database met namen van mensen die tijdelijk van baan willen veranderen. Zelf heeft ze (in de jaren zeventig) voor een half jaar haar baan en huis verwisseld voor een baan en huis van een collega in Zuid Engeland.
Het was een verrijking van haar kennis en vaardigheden, en het legde voor haar de basis voor een netwerk met collega's buiten de USA. Naar aanleiding van deze uitwisseling heeft ze de daarop volgende jaren diverse conferenties bijgewoond en er ook gesproken. Haar huidige baan als director van de Health Sciences Library van de Area Health Education Center in North Carolina, heeft ze mede gekregen door internationale ervaring en contacten. Zij deelde na haar lezing een lijst uit met bibliotheekorganisaties die informatie kunnen geven over een international job exchange, een lijst met "helpful resources", de WWW sites over job exchange, en een international job exchange bibliography.
Joop Dijkman, informatiespecialist van de KNAW hield een lezing in de sessie "New trends in health information management" over "The development and use of the WEB site of the library KNAW". Hierin vertelde hij over de problemen die hij tegen kwam bij het opzetten van een WEB site. Hij gaf de resultaten weer van interviews met 13 bibliothecarissen en 13 artsen, en van een vragenlijst over het gebruik van deze Website. Over het algemeen waren de gebruikers enthousiast, maar: er stond te veel informatie op de home page, er bestonden te veel zoekschermen, men moest te veel scrollen, en de help functie moest verbeterd worden. Hij besloot met een lijst van tips voor diegene die nog een Website moeten gaan opzetten. Deze bevatte o.a.: zet niet te veel op een pagina, geef een zoekvoorbeeld, gebruik verschillende namen voor verschillende velden, en, ga bij het maken van tabellen er van uit dat gebruikers van links naar rechts lezen en niet van boven naar beneden.
De organisatie van het congres had een uitstapje georganiseerd naar de oude universiteit (1537) van Coimbra. We brachten een bezoek aan de oude univer siteitskapel met een met bladgoud bedekt orgel uit de 18de eeuw, een beschilderd plafond, typisch Portugese, 17de eeuwse tegels. De schitterende bibliotheek uit de Barok was naast de kapel gelegen en bestond uit drie hoge ruimten met twee verdiepingen boekenkasten met ingebouwde trappen. Deze bibliotheek bevatte meer dan een miljoen (zeer) oude en kostbare boeken uit de 16de tot de 18de eeuw. De vloer bestond uit ingelegd marmer, en de tafels waren van ebbehout en palissanderhout. De ceremoniezaal waar examens en promoties werden afgenomen was indrukwekkend door zijn vele eeuwen historie.
Het Portugees galadiner op de laatste avond werd gehouden in het voormalig Koninklijk Paleis, de Palacio de S. Marcos, een schitterend gebouw met een rijke historie. De sluitingsceremonie op de laatste conferentiedag bestond uit enkele toespraken van het organiserend comite, en een toespraak van Gertie Veldman uit Utrecht als voorzitter van de volgende conferentie in 1998 in Utrecht. Als klap op de vuurpijl kwamen 25 mannelijke studenten in hun traditionele universiteitstenue met zwarte cape de zaal al zingend binnen. Zij brachten Fado liefdesliederen uit Coimbra ten gehore en bespeelden verschillende muziekinstrumenten zoals tamboerijn, accordeon, fluit, en viool. Iedereen werd aangemoedigd mee te zingen, en op deze muzikale manier besloten we de Fifth European Conference on Medical and Health Libraries in Coimbra.
Biomeditaties 1997 nr 37 p 22-25